SAĞLIĞIN GELECEĞİ KİŞİSELLEŞİYOR – KİŞİSEL SAĞLIK PLATFORMLARI

Gelecekle ilgili öngörülerde bulunmak her zaman zor, bazen çoğunluk tarafından müstehzi bir gülümseme ile geçiştirilen bir olgu olagelmiştir. Halbuki teknolojik gelişmelerin geçtiğimiz 30 senede sürekli yükselen ivmesini göz önüne alarak gelecekle ilgili gerçekçi tahminler yapabilmek olasıdır. Bu sayede bilimkurgu gibi görünen bir dolu önermenin, çok uzun olmayan bir gelecekte gerçek bilim olduğunu gözlemleme şansına sahip olacağız. Fütürist Peter Schwartz’ın da dediği gibi; ‘Geleceği öngörmede sık yapılan en belirgin hata, teknolojinin etkilerini gözardı etmektir’. Bu makalede, Sara O’Marberry gibi innovatif bir hastane mimarından, David Ellis ve James Rifkin gibi fütüristlerden de esintiler bulacaksınız. Ön bilgi olarak sağlık sektöründe aşağıdaki gelişmelerin lokomotif olması öngörülmektedir;

-          Fotonik, biyolojik, moleküler, atomik ve kuantum bilişim mimarileri

-          Yapay zeka, sanal gerçeklik, robotik uygulamalar, nanoteknoloji

-          Ses tanıma uygulamaları, veri tabanları, akıllı kartlar

-          Suni organlar, suni ekstremiteler

-          Kontrollü sinir hücreleri üretimi, nöral çip implantları

-          Teletıp Uygulamaları

Teknolojik gelişmeler beraberinde her zaman kurumsal ve bireysel gelişmeyi de gerektirir. Ne yazık ki paralel gelişme her zaman aynı anda gerçekleşmez. Aradaki fark büyüdükçe şu iki şey olabilir; Ya teknolojik değişim yavaşlar, ya da kurumsal / bireysel ayak uydurma hızlanır. Sağlık sektöründe sağlıklı bir gelişme sağlamanın yolu ikincisinin gerçekleşmesine bağlıdır. Teknolojik gelişmeye ayak uydurmanın tek adresi ise Doktor ve hasta değildir. Teknoloji ile birlikte değişen Doktor – hasta ilişkisi, hemşireyi, resepsiyon görevlisini, Bakanlık yetkilisini, sağlık sigortası görevlisini, hastane Yönetim Kurulu üyesini, karar vericileri, geri ödeme sistemlerini ve hasta yakınlarını etkileyecek ve her biri arasında yeni ilişkiler gelişmesine sebep olacaktır.

Bilişim ve iletişim teknolojilerinde son 20 senede izlenen çok hızlı gelişme, hayatımızı hemen tüm alanlarda etkilemiş ve kolaylaştırmıştır. Ancak, ilaç sanayindeki gelişmeler, yeni teşhis metotları, tedavide kullanılan yüksek teknolojili cihazlar; 1930’larda 50 civarında olan ortalama yaşam süresini, 2000’li senelerde 70 yaş üzerine taşımıştır. 2050 senesinde 100 yaşına kadar sağlıklı bir yaşamın mümkün olacağı öngörülmektedir.

Uzun yaşam, ne yazık ki sağlık sistemi üzerine bir takım sorunları da beraberinde getirmiştir. Kronik hastalık görülme sıklığı artmış, bu hastalar, hastane ve sağlık sistemi üzerindeki yükü arttırmış, sağlık harcamaları baş edilemez düzeylere çıkmıştır. Sağlık personeli yetersizliği de tabloya eklenince sağlık sektöründe teknolojinin daha efektif kullanılmasının zorunlu olduğu belirgin olarak ortaya çıkmıştır.

Doğru kullanılan elektronik, bilişim ve iletişim teknolojileri sayesinde, sağlıkta verilen hizmet kalitesinin ve hizmete erişimin artırılması, hasta ve çalışan memnuniyetinin iyileştirilmesi, tıbbi hataların azaltılması, iş süreçlerinin kısaltılması, maliyetlerin optimize edilmesi ve cironun artırılması mümkün olacaktır. Teknolojideki gelişmeleri ön planda tutarak ve bahsedilecek uygulama modellerinden bazılarının deneme fazında sağlık kurumlarında uygulanmaya başlandığını hatırlatarak sağlığın gelecek yansımalarını 3 başlık altında ele almayı düşünüyorum;

1)      Kişisel Sağlık

2)      Gelecekte Hastaneler

3)      Tıpta Beklenen Gelişmeler

1. KİŞİSEL SAĞLIK

Bütün bu bilgiler ışığında kesin olan gerçeklik, sağlığın gelecekte kişiselleşeceğidir. Kişiselleşmekten kastettiğimiz, bireylerin kendi sağlıklarından kendilerinin sorumlu olması, sağlıklarını korumada ve hastalıkları ile başa çıkmada kendi inisiyatiflerini kullanabilme yeteneğini kazanmalarıdır. Sağlığın kişiselleşmesi 3 değişik uygulama modelini gündeme getirecektir;

  1. Kronik Hastalık Yönetimi;

Nüfus yaşlandıkça artmakta olan kronik hastalıklarla baş etmenin önemli bir yolu, hastaları evde ve iş yerlerinde kontrol altında tutarak hem yaşam kalitelerini artırmak, hem de işgücü kayıplarını azaltmaktır. Bu iş için  geliştirilmiş, kolay kullanımlı özel bilgisayarlar ve aynı dili konuşan, ölçtüğü verileri değişik iletişim teknolojileri ile bu bilgisayarlara gönderen ufak form faktörlere sahip tıbbi cihazlar sayesinde teknolojik ‘evde bakım’ mümkün olacaktır. Intel’in geliştirdiği ‘Intel Health Guide’ (IHG), taşınabilir, dokunmatik ekran, yaşlı ve engellilerin kolayca kullanabileceği, her türlü kişisel tıbbi cihazın verilerini alacak ve doktora gönderecek şekilde tasarlanmış, içinde eğitim programları, videoları barındıran, üstün telekonferans yetkinliği olan bu cihazlar gelecekte evde bakımda yaygın olarak kullanılacaklardır. Yine Intel’in kurulmasına önayak olduğu ‘Continua’ grubu, bünyesindeki 220’ye varan firmayla kişisel sağlıkta kullanılacak ürünler tasarlamakta ve üretmektedir.

  1. Bağımsız Yaşama;

65 yaş üstü, belli motor fonksiyonlarını yitirmiş yaşlı nüfus ile engellilerin yaşam kalitelerini ve bağımsızlıklarını korumalarına yönelik olarak bilişim ve iletişim teknolojilerinin, sensörlerin ve erken uyarı sistemlerinin kullanılması, önümüzdeki dönemde yaygın olarak kullanılacak yöntemlerdendir. Bu tür hastalara hizmet verecek Hemşireler ve Doktorlar, ellerinde mobil bilgisayarlarla iş yüklerini azami ölçüde kolaylaştırılmış şekilde hizmet vereceklerdir. Intel’in tasarladığı ‘Mobil Klinik Asistan’ (MCA) sağlık çalışanlarının mobilleşmesinde yardımcı olacak ürünlerden sadece bir tanesidir.

  1. Wellness (İyilik halinin sürdürülmesi)

Sağlıklı ve genç nüfus da, sağlıklarını korumak, zindeliklerini, formlarını ve güzelliklerini devam ettirmek adına, özel geliştirilmiş bilişim ve iletişim aygıtlarını gelecekte sık olarak kullanacaklardır.

Her türlü iletişim araçları (cep telefonları, TV, vs…), form değiştirmiş, kolay taşınır küçük bilgisayarlar, internet, sağlık portalleri, bunlar için geliştirilmiş aplikasyonlar ve uygulama modelleri kişisel sağlıkta yaygın olarak kullanılacaktır. Hastalıklara yönelik, kolay kullanılır, taşınabilir tıbbi cihazlar, hastaların tıbbi verilerini nerede olurlarsa olsunlar ölçmelerini ve tek tuşa basarak internet aracılığı ile doktorlarına göndermelerini sağlayacaktır. Giysi, saat, kolye formunda sensörler kesintisiz hayati veri gönderilmesinde kullanılacaktır. Internet; sağlık bilgilerine erişim, destek grupları, randevu, hasta bilgilerinin transferi, e-ticaret, vb. amaçlı olarak çok yaygın kullanılacaktır.

2. GELECEKTE HASTANELER

Teknolojideki gelişmeler, hastanelerde de operasyonel anlamda ve uygulama modellerinde birçok değişikliği gündeme getirecektir. Geleceğin hastanesi daha çok ‘entegre dijital’ bir yapıya kavuşacaktır. Bu da kültürel açıdan rollerin değişmesine, profesyonelleşmeye ve otelcilik özelliklerinin artmasına sebep olacaktır.

Yönetim ve Personel

Hastanelerin Doktorlar tarafından yönetilme işi yavaş yavaş yerini finansman, otelcilik/ağırlama ve işletme yönetimi konusunda uzmanlaşmış profesyonel işletmecilere geçecektir. Dijitalleşen ortamdan daha etkin yararlanabilmek için eğitim sistemine mutlaka bilişim ve tıp bilişimi konuları eklenecek, doktor ve hemşireler tıp dışında da uzmanlaşma alanları bulacaklardır. Bilgisayarcı Doktorlar, Teknisyen Hemşireler, Hukukçu Doktorlar, vb. geleceğin dünyasında sıkça göreceğimiz meslekler olacak. Hastaneler, aynı ticari işletmelerde olduğu gibi kendi içinde kar merkezleri şeklinde yönetilecek, kanıta dayalı performans, stok kontrolü gibi konular önem arz edecektir. Geleceğin dünyası, bizlere ölçmenin ön planda olduğu, yönetimin her şeyin doğru ölçüldüğü ve elde edilen ölçümlerin karar destek sistemlerinde kullanıldığı oranda başarılı olduğu bir dünya sunacak.

Mimari

Sağlıkla ilgili hemen tüm konularda olduğu gibi hastane mimarisi trendleri de önce Amerika Birleşik Devletleri kanadında oluşur. İlk uygulamalardan yaklaşık 10 sene sonra Avrupa ve diğer ülkelerde kendine uygulama alanı bulur. Mimari olarak sayabileceğim trendler;

-          ‘Healing’ (iyileştirme) konseptinin yaygınlaşması ile birlikte hasta odalarını tasarımlarken hasta yakını için bir mahal eklenmesi trendi yaygınlaşıyor. Odada hasta yakını varlığının iyileşme sürecini hızlandırdığı araştırmalarla ortaya konmuş.

-          Acil servislerin, yeni uygulamalarda hastanenin ön kapısı olması tasarlanıyor. Yeni hastane tasarımlarında acil servis alanları çok büyüyor ve tüm teknolojiyle donatılıyor.

-          Üniversal ameliyathaneler yaygınlaşacak. MR ve tomografi gibi ağır cihazlar hareketli platformlar üzerinden ameliyat anında hasta ameliyat masasındayken çekim yapabilecek.

-          Hastanelerde akıllı bina uygulaması rutinleşecek.

-          Hastaneler mekanda kullanılacak renklerden, seçilecek halısına kadar hastanın iyileşme sürecine etkisi ve hastane çalışanın memnuniyeti göz önüne alınarak donatılacak

Teknoloji

Bilişim ve İletişim teknolojilerinin gelişmesine paralel olarak hastaneler gittikçe dijitalleşecek. Yeni uygulama modelleri ve çalışma şekilleri ortaya çıkacak;

-          Özel üretilmiş mobil bilgisayarlar ve güçlü kablosuz iletişim teknolojileri sayesinde hastane çalışanları veriye hastanenin her yerinde ulaşabilecekler ve hasta başında veri girebilecekler. Bu uygulama, tıbbi hataların azalmasını ve iş süreçlerini kısalmasını sağlayacaktır.

-          Barkod ve RFID uygulamaları hızlı kimlik tanımlama, hızlı karşılaştırma yapma (kan-hasta, anne-bebek), cihaz-hasta-personel takip özellikleri ile tıbbi hataları önleme ve iş süreçlerini hızlandırma amacıyla sıklıkla kullanılacaktır.

-          Güçlü hastane bilgi sistemleri ve PACS (görüntülerin dijital olarak alındığı ve saklandığı sistemler) sayesinde regülatif gereklilikler dışında filmsiz ve kağıtsız hastanelere geçiş gerçekleşecektir.

-          eReçete, eİmza gibi uygulamalar hastane işlemlerinde yaygınlaşacaktır.

-          Robotik uygulamalar yaygınlaşacaktır. İlaç dağıtımından cerrahi bazı prosedürlere kadar robotlar hastane yaşamında kullanılacaktır.

-          Yatan her hastanın alınan hemen her tıbbi verisi Elektronik Hasta Kaydı olarak toplanacaktır. Bu veriler, kanıta dayalı tıp uygulamaları için temel teşkil edecektir.

3. TIPTA BEKLENEN GELİŞMELER

Tıpta Yakın Gelecek Trendleri; (2030 senesine kadar)

-          Sağlık sektöründe çalışan pek çok beyaz yakalı çalışanın hatta doktor ve hemşirenin işlevini görebilecek yapay zekalar üretilecek,

-          Nanoteknolojik üretim süreçleri sayesinde, vücuda uygulandığında medikal ve cerrahi amaçlı kullanılacak otomatik cihazlar üretilecek,

-          Robotlar bizlerden daha iyi görme, duyma, koku alma ve dokunarak hissetme kabiliyetlerine haiz olacaklar ve bizim duyumsayamadığımız elektromanyetik ve kimyasal spektrum aralıklarına erişebilecekler.

-          Uzun yaşam ilaçları moda olacak. Bu ilaçlar, kullananlara daha aktif, daha sağlıklı ve daha üretken bir yaşam sunacaklar. 100 yaşına kadar sağlıklı yaşamak normal kabul edilecek.

-          Kişisel DNA profillerinin haritalarının çıkarılması ve bu bilginin hastalıklardan korunma amacıyla kullanılması ilaç sanayini değiştirecek, önleyici ilaçların yaygınlaşmasını sağlayacak,

-          Biyoteknoloji, kök hücre ve genomik ilaçların yaygınlaşması, insan zekasını da artıracak,

-          Süper bilgisayarlar, yapay zeka ve gelişmiş tıbbi bilgi teknolojileri, insanların yaşam kalitesini artırmada doktorların becerilerini maksimum düzeye çıkaracak,

-          Kişiselleştirilmiş DNA diyetleri, insanlara hangi besinlerin sağlıklarını koruyacağını ve hastalıkları önleyeceğini öğreteceğinden uzun yaşamı tetikleyecek,

-          Genetik aşılar ve düzenleyici DNA cerrahileri gibi yaşam uzatıcı uygulamalar, akıllı ilaçlar ve nöromedikal cihazlar; sağlığın korunmasını, zekanın gelişmesini ve güzelliğin sürdürülebilmesini sağlayacaktır.

Tıpta Uzak Gelecek Trendleri; (2030 senesi sonrası)

-          Holografik Projeksiyon; Gerçek boyutlarda, transparan holografik hasta görüntüleri kullanılmaya başlayacak. Fiziki mekanlarda veya online sanal ortamlarda doktorlar 3 boyutlu bu görüntüler üzerinden teşhis koyacak ve uzak mesafedeki meslektaşları ile hastanın durumunu tartışabileceklerdir.

-          Tamamlayıcı Gerçeklik; Özel gözlük takmış doktorlar, ameliyat esnasında sanal görüntüler üzerinde vücut içini görmeleri sağlayan bir teknik

-          Robotik Cerrahi;  Uzaktaki bir cerrah tarafından yönetilen robotlarla veya önceden programlanmış ve doktor tarafından monitörize edilen robotlarla ameliyat yapmak yaygınlaşacaktır.

-          Nöral cihazlar; Nöro-yenilikler, direkt beyine erişim sağlayıp, zeka, kabiliyet ve hafızanın artırılmasını sağlayacaktır.

-          Kök hücre sentetik dokuları ve organ oluşturma; Organ nakli için organ ve doku geliştirilmesi

-          Nörogenerasyon; omurilik, sinir ve beyin hücreleri geliştirme

-          Tedavi amaçlı klon bankaları; hastalıklı organların değiştirilmesi için ve ömrün uzatılması için yeni organ oluşturmaya yönelik hücre depolanması

-          Ömür Uzatma tatilleri;

-          Gen Bankaları

SONUÇ

Teknoloji, tıpta ve sağlık uygulamalarında bugün hayal bile edemeyeceğimiz gelişmeleri hizmetimize sunacaktır. Damar içinde çalışacak uzaktan yönetilen nanorobotlar, akıllı ilaçlar, kemik zamkları, hareket eden ameliyathaneler, ön büro robotları önümüzdeki birkaç dekatta hayal olmaktan çıkacaktır.

Dikkat edilmesi gereken, teknolojiyi adapte ederken alt yapının doğru oluşturulması, ihtiyaç duyulan teknolojiye yatırım yapılması ve teknolojiyi kullanacak personele güçlü ve sürekli eğitimin verilmesidir. Bu değişimlerin aynı zamanda alışkanlıklarımızda ve yaşam biçimimizde de değişiklik gerektireceğini unutmamalıyız.

* Bu yazı Hastane ve Yaşam Dergisi Kasım 2009 sayısında yayınlanmıştır.

Bu yazı Yayınlanmış Yazılar kategorisine gönderilmiş ve , , , , , , , , , , , , , ile etiketlenmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir


*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>